Ürün ve faaliyet taraması
Finansal tablo bir şirketin ne sattığını çoğu zaman göstermez
Sağlama bunu şirketin kendi raporundan ve kamuya açık ürün kayıtlarından okur ve bulduğunu gelire bağlar. Sağlama ölçer; dinî hüküm vermez. Kararı danışma komiteniz verir.
Nasıl çalışır
- Ölçüt
- AAOIFI Şer'i Standart 21. Standart, yasak işlere örnek olarak içki üretimini, domuz ticaretini ve faizli işlemi sayar (2/1, 3/4/1). Kumar bu örnekler arasında yoktur; yalnız Standardın şer'i dayanaklarında, vadeli işlem, opsiyon ve swap sözleşmelerinin yasaklanma gerekçesi olarak geçer. Bu yüzden oyunlardaki ücretli rastgele ödül ve sanal jetonlu kumarhane etiketleri bir bulgu değil, danışma komitenize sorudur.
- Kaynaklar
- Şirketin SEC'e verdiği raporlar, ABD App Store ve Steam'deki yaş etiketleri, ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin DailyMed ilaç etiketi veritabanı ve şirketin kendi sitesi.
- Kural
- Her işaret, kaynağından kelimesi kelimesine alınmış bir cümleye ve o kaynağın bağlantısına dayanır. Kaynakta karşılığı olmayan işaret yazılmaz.
- Gelir bağlantısı
- Ürünün geliri raporda ayrı verilmiyorsa ölçüm bir aralıktır. Alt sınır belgeyle kanıtlanan tutardır. Üst sınır, ürünü içeren gelir satırının tamamını da sayar.
- Şirkete soru
- Aralığı şirketin cevabı kapatır. Soru, aralığı kapatacak tek payı sorar.
Örnekler: ABD borsalarında işlem gören beş şirket
Ölçülen oran, AAOIFI'nin 3/4/4 maddesindeki orandır: yasak kalemlerden gelen gelirin toplam gelire oranı; sınır %5. Tutarlar 30.06.2026'da biten dönemin 10-Q raporlarından alındı (Walmart: 31.07.2026, Perrigo: 27.06.2026).
| Şirket | Ne bulundu | Nerede | Oran aralığı | Aralığı kapatan soru |
|---|---|---|---|---|
| Take-Two | Ne bulunduKomite sorusu: Zynga'nın 23 uygulamasında «Simulated Gambling» (gerçek para kullanılmayan kumar benzetimi) ya da «Loot Boxes» etiketi; 4 Steam oyununda ücretli rastgele ödül | NeredeABD App Store, Steam, 10-Q | Oran aralığıyüzde 1,46 ile 84,32 arası | Aralığı kapatan soruÜcretli rastgele ödül ve sanal jeton satışları oyun içi harcama gelirinin %4,27'sini aşıyor mu? |
| Roblox | Ne bulunduKomite sorusu: «Loot Boxes» etiketi; şirketin raporu rastgele ödül mekaniklerini anıyor | NeredeABD App Store, 10-Q | Oran aralığıyüzde 3,77 ile 100,00 arası | Aralığı kapatan soruÜcretli rastgele ödüllerin satışı hasılatın %1,28'ini aşıyor mu? |
| Walmart | Ne bulunduGıda satırında alkollü içki; taze domuz eti | Nerede10-K, şirket sitesi | Oran aralığıyüzde 0,05 ile 48,74 arası (Walmart International hariç) | Aralığı kapatan soruAlkol ve domuz ürünlerinin satışı gıda satışının %10,17'sini aşıyor mu? |
| Marriott | Ne bulunduOtel barlarında içki; ücretlerin bir kısmı yiyecek-içecek gelirinden hesaplanıyor | Neredemarriott.com, 10-K, 10-Q | Oran aralığıyüzde 0,78 ile 100,00 arası | Aralığı kapatan soruAlkolün payı ücret ve kendi otel gelirlerinin %3,91'ini aşıyor mu? |
| Perrigo | Ne bulundu24 ilaç etiketinde kaynağı yazılmayan jelatin | NeredeDailyMed, 10-K, 10-Q | Oran aralığıyüzde 0,00 ile 52,86 arası | Aralığı kapatan soruDomuz kaynaklı jelatin içeren ürünlerin satışı Self Care satışının %9,46'sını aşıyor mu? |
Beş örneğin sonucu da aynı: Aralık eşiği kesiyor, inceleme gerekir. Bu bir ölçümdür; dinî hüküm değildir. Raporlar ürün bazında gelir vermiyor; aralığı şirketin cevabı kapatır. Take-Two ve Roblox'ta oran, komite bu mekanikleri yasak kalem sayarsa uygulanır. Roblox Türkiye'de erişime kapalıdır; şirketin kendi raporu da bunu söylüyor.
Brüt ve enflasyon düşülmüş mahzurlu gelir
2026'nın ilk yarısında TÜFE %17,76 arttı. Tüpraş'ın açıkladığı TL mevduat faiz oranlarıyla (yıllık %40,08 ve %42,89) TL faizinin yaklaşık beşte dördü bu artışı karşılıyor. Bu sayfada üç Borsa İstanbul şirketi için iki biçimi yan yana gösteriyoruz: brüt oran ve faiz gelirinden enflasyonun düşüldüğü oran.
- Brüt oran
- Sağlama kayıt sayfasında yayımlanan mahzurlu gelir oranıdır (TKBB ölçütü, eşik %5); 30.06.2026 ara dönem raporlarına göre, 24.10.2026'da okundu.
- Önerilen yöntem
- TL faizinden, faizi getiren TL bakiyenin enflasyonla eridiği tutar düşülür. Düşülen tutar TL faizini aşamaz. Payda ve öteki kalemler değişmez.
- Para birimi
- TL enflasyonu yalnız TL faizini azaltır. Döviz bakiyelerin faizinde bu kayıp düşülmez.
- Bakiye iki yoldan tahmin edilir
- İki rapor tarihindeki (31.12.2025 ve 30.06.2026) bakiyelerin ortalaması ve raporun verdiği faiz oranıyla faiz gelirinden çıkan bakiye. Üst sınır küçük bakiyeyle, alt sınır büyük bakiyeyle hesaplanır. Bu yüzden düzeltilmiş oran bir tahmindir.
- Değiştirilebilir
- Bu Sağlama'nın önerdiği yöntemdir. Komitenizin yöntemi varsa hesap ona göre kurulur.
- TKBB ile ilişkisi
- TKBB Katılım Finansı Standartları No:1, Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı, madde 3.6.2, arındırmada faiz gelirinin enflasyonu aşan kısmını esas alır. Sağlama aynı fikri oranda göstermeyi öneriyor; bu öneri Standardın parçası değildir.
| Şirket | Brüt | Enflasyon düşülmüş (tahmin) | Durum |
|---|---|---|---|
| Tüpraş | Brütyüzde 2,16 ile 3,54 arası | Enflasyon düşülmüş (tahmin)yüzde 0,09 ile 1,83 arası | DurumEşik içi; değişmiyor |
| Rönesans Gayrimenkul | Brütyüzde 6,54 ile 28,36 arası | Enflasyon düşülmüş (tahmin)yüzde 0,00 ile 25,98 arası | DurumEşik üstü → Aralık eşiği kesiyor |
| Ayen Enerji | Brütyüzde 5,97 ile 6,68 arası | Enflasyon düşülmüş (tahmin)yüzde 4,52 ile 6,68 arası | DurumEşik üstü → Aralık eşiği kesiyor |
Ayen'de faizin çoğu ana ortağa verilen kredilerden geliyor. Rapor bu kredileri para birimine göre ayırmıyor; döviz pozisyonu tablosu ise en az %94,23'ünün döviz olduğunu gösteriyor. Düzeltilmiş oran bu yüzden %4,52 ile %6,68 arasında; para birimi dağılımını şirketin cevabı kapatır.
Şirkete sorulan sorular: örnek
Sorular Standardın maddelerinden kuruldu ve sektöre göre kısaltılır. Örnekler:
- Alkollü içki satışlarından ne kadar gelir elde ettiniz ve bu gelir hangi satırda raporlanıyor?
- Ürünlerinizdeki jelatin gibi maddeler hangi hayvandan elde ediliyor?
- Oyunlarınızda parayla satılan rastgele ödüller gelirin yüzde kaçı?
- Faiz getiren bakiyelerin dönem başı ve dönem sonu tutarları ne ve hangi para birimlerinde?
- Raporda içeriği ayrılmamış gelir kalemlerinin içinde neler var?
Tam liste on iki sorudur.
Taramada olmayanlar
- Sağlama dinî hüküm vermez ve sertifika düzenlemez.
- Arındırma tutarı hesaplanmaz.
- Al, sat ya da tut önerisi yoktur; bu bir yatırım tavsiyesi değildir.
Sonraki adım
20 dakikalık bir görüşmede örnekleri birlikte inceleyelim.
İletişim
Görüşme için doğrudan kurucuya yazabilirsiniz. Kurumunuzun adını ve ilgilendiğiniz hizmeti bir cümleyle belirtmeniz yeterlidir.
Savaş TutumluKurucuE-postasavas@saglama.comTelefon+90 533 644 73 73E-posta gönderinSağlama'nın bu sayfada adı geçen düzenleyiciler, standart kuruluşları ve endeks sağlayıcılarıyla kurumsal bağlantısı yoktur. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır.