«Helal hisse» ne demek?

Bu ifadede iki soru vardır: şirket ne iş yapıyor ve finansmanında faizin payı ne kadar? Alkollü içki, domuz ürünleri, kumar ve faizli finans işlemleri gibi faaliyetler katılım finansı ilkelerinin dışında kalır (TKBB Standardı, madde 1.2). Faizli borç, faiz getirili varlık ve ilkelere aykırı gelir ise oranlarla ölçülür.

Borsa İstanbul'un katılım endeksleri bu iki soruyu borsadaki şirketler için ölçütlere çevirir: BIST Katılım Tüm ve payları ondan seçilen alt endeksler. Unvanında «katılım» geçen yatırım fonları da paylarını Katılım 30 ve Katılım 50 gibi onaylanmış endekslerden seçer ve/veya bir danışmanın ya da danışma kurulunun onayını alır (SPK, Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber, bölüm 1.6).

Borsa İstanbul'un Kural Seti, bir payın BIST Katılım Tüm endeksine alınma ölçütünü şöyle yazar:

«Paylarının endeks kapsamına alınabilmesi için şirketin, Standart ve Rehber’de yer alan ana sözleşme ve faaliyetlere ilişkin ilkelere uyuyor olması ve Değerleme Günü itibarıyla ilgili mali tablo dönemi için; i) Rehber madde 3.2’de belirtilen faaliyetlerden elde edilen gelirlerin toplam gelirlere oranının %5, ii) Faizli varlıkların toplam varlıklara oranının %33, iii) Faizli borçların toplam varlıklara oranının %33 olarak alınan eşik değerleri aşmaması gerekmektedir.»Kaynak: Borsa İstanbul Kural Seti, madde 6.8.e

Sağlama'nın TKBB kural dosyası aynı eşikleri kullanır: mahzurlu gelir oranı %5, faiz getirili varlık oranı %33, faizli borç oranı %33.

Bant sınırı eşiğin %10 fazlasıdır: %5 için %5,5, %33 için %36,3. Endekste olan bir şirketin oranı eşiği aşar ama bant sınırını geçmezse pay bir sonraki dönemsel değerlemeye kadar endekste kalır. Üst üste iki dönemsel değerlemede de oranlardan herhangi birinde eşik aşılırsa pay endeksten çıkarılır.

Oranlar, şirketin KAP'ta yayımladığı Katılım Finansı İlkeleri Bilgi Formu'ndaki (KAFİF) beyandan okunur. Formun dört EVET/HAYIR sorusundan (esas sözleşmedeki faaliyetler, imtiyazlı paylar, Standart 1.5 kapsamındaki açıklamalar, doğrudan aykırı faaliyet ya da gelir) birine EVET cevabı veren şirketin payı, oranları eşik içinde olsa da listeye alınmayabilir.

Katılım endeksi nedir?KAFİF nedir?Hesap yöntemi

Kural Seti'ni Borsa İstanbul yazar ve yılda en az bir kez gözden geçirir (Kural Seti 1.4). Ölçütler, TKBB'nin Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı'na ve Rehber'e dayanır (Kural Seti 2.25 ve 2.26). Bu metinler Temmuz 2026'dan beri, sekretaryasını TKBB'nin yürüttüğü Merkezi Danışma Komitesinindir; komite TKBB Danışma Kurulu'nun yerini aldı. Kural Seti, Borsa İstanbul'un listeyi bu kurulla birlikte belirlediğini kurulun eski adıyla yazar:

«Borsa İstanbul, BIST Katılım Tüm Endeksine dahil olacak şirketlerin belirlenmesinde TKBB Danışma Kurulu (Danışma Kurulu) ile birlikte çalışır.»Kaynak: Borsa İstanbul Kural Seti, madde 10.2

Hangi payların endekse gireceğine, üçü Borsa İstanbul'un, üçü TKBB'nin atadığı altı üyeli KAFİF Komitesi karar verir; komite Standart, Rehber ve Kural Seti çerçevesinde çalışır (Kural Seti 2.28 ve 6.8.a). Formdaki bilgi başka kamuya açık kaynaklarla çelişirse komite o kaynaktaki bilgiyi dikkate alabilir (6.8.c).

Endeks üyeliği, TKBB'nin fıkhi standardını oranlar ve şirket beyanlarıyla uygulayan bir elektir; tek tek paylar için verilmiş bir dinî hüküm değildir. Liste, şirketlerin değerleme günündeki KAFİF beyanlarına ve mali tablolarına göre her dönem yeniden belirlenir (Kural Seti 6.8.a, 6.8.e ve 10.2). Bir pay bu dönem listede olup sonraki dönemde çıkabilir.

Sağlama dinî hüküm vermez. Sağlama'nın kayıtları da bir ölçümdür: şirketin yayımladığı mali tablolardan üç oranı bağımsız olarak yeniden hesaplar ve her sonucu kaynak belgesiyle yayımlar.

Bir yatırımın dinî yönünü güvendiğiniz âlim değerlendirir; kurumlarda bu görev danışma komitesinindir.

Kayıt yukarıdan aşağıya şu bölümlerden oluşur:

1. Soru ve resmî kayıt. Kaydın başlığı okurun sorusunu taşır: «ASELS hissesi katılım endeksine uygun mu?» Hemen altındaki paragraf, payın yürürlükteki dönemde BIST Katılım Tüm listesinde olup olmadığını tarihiyle yazar. Bu bilgi Borsa İstanbul'un resmî bileşen listesinden gelir.
2. Ölçüm sonucu. Sağlama üç oranı şirketin yayımladığı mali tablolardan bağımsız olarak hesaplar. Ölçümü yayımlanan kayıtta sonuç şu etiketlerden biridir: «Üç oran eşik içinde», «Eşiğe yakın», «Eşik aşımı var» ya da «Karar beyana bağlı». Sonucun yanında hesabın dayandığı mali tablo dönemi, altında «Bu bir ölçümdür; dinî hüküm değildir.» satırı durur. Mali tablosu yeniden okunacak kayıtta sonuç, okuma tamamlanınca yazılır.
3. Oranlar. Her oran eşiğiyle birlikte gösterilir. Bazı kalemler yalnız şirket beyanından bilinir; tablodan doğrulanamayan kalemler ihtiyaten mahzurlu sayıldığı için ölçüm bir aralık olabilir.
4. Şirketin KAFİF beyanı. Beyanı okunan kayıtta, şirketin KAP'taki formunda beyan ettiği üç oran ve dört EVET/HAYIR sorusuna verdiği cevaplar, KAP bağlantısıyla.
5. Belgeler, sicil ve düzeltmeler. Her rakamın kaynak belgesi; durum değişiklikleri ve düzeltmeler, tarihleriyle.

Ölçüm yalnız üç oranı kapsar; formun EVET/HAYIR soruları ve yalnız beyandan bilinen kalemler ölçüme dahil değildir. Endeks üyeliği bu yüzden ölçümden farklı çıkabilir; kayıt bu durumda iki sonucu da gösterir.

Resmî listedeki 238 şirketten 180 şirkette bu ölçüm yayımlandı; 233 şirketin KAP'taki KAFİF beyanı da kaydında, KAP bağlantısıyla gösterilir.

Şirket listesiASELS kaydıHesap yöntemi

Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.